Omschrijving vakgebieden afdelingen

Onder het Instituut voor Fiscale en Economische vakken vallen de afdeling Belastingrecht, de afdeling Economie en de afdeling Bedrijfseconomie en Forensische Accountancy.

Algemeen

Algemeen uitgangspunt bij de omschrijving van de vakgebieden is het facultaire onderzoeks- en onderwijsbeleid. Zo vindt het onderzoek thematisch plaats binnen één van de programma's van het E.M. Meijers Instituut voor Rechtswetenschapelijk Onderzoek. De onderwijsfilosofie is neergelegd in twee belangrijke documenten. Kernwoorden van het onderwijsprofiel van de Leidse rechtenfaculteit zijn: juridisch vakmanschap, analytische diepgang en internationale oriëntatie. 
Hierna worden achtereenvolgens de vakgebieden gepresenteerd voor de afdeling Belastingrecht, de afdeling Economie en de afdeling Bedrijfseconomie en Forensische Accountancy. Het Instituutsoverleg heeft er voor gekozen om de vakgebieden voor de drie afzonderlijke afdelingen te presenteren. Dit vloeit voort uit de grote verschillen in vakgebieden (fiscaal juristen, economen en bedrijfswetenschappers). Deze verschillen nemen overigens niet weg dat tussen de afdelingen binnen het instituut samenwerking plaatsvindt, zowel in het onderwijs (met name in de fiscale opleiding, en de minors Economie en Bedrijfswetenschappen), als in het onderzoek.


Afdeling Belastingrecht

2     Afdeling Belastingrecht

2.1 Algemeen
Het belastingrecht omvat het gehele fiscale heffingensysteem en bestrijkt het nationale en het internationale en Europese belastingrecht, het formele en het materiële belastingrecht, alsmede de grondslagen van belastingheffing.  

2.2 Onderwijs
Het onderwijs dat de Afdeling Belastingrecht verzorgt, valt hoofdzakelijk binnen de bacheloropleiding en de masteropleiding fiscaal recht. De aard en inhoud van de vakken is terug te vinden in de Electronische Studiegids Rechten; zie voor de meest actuele informatie ook altijd de Blackboardsite van de verschillende vakken. Daarnaast verzorgt de afdeling een aantal fiscaalrechtelijke vakken ten behoeve van de overige juridische opleidingen.    
Het eerste fiscale vak in de bacheloropleiding fiscaal recht betreft het vak Inleiding belastingrecht (tweede bachelorjaar). De nadruk bij dit vak ligt op een generalistische benadering van het belastingrecht, waarin veel aan­dacht is voor de samenhang tussen de verschillende heffingen. Ook in het derde studiejaar ligt de nadruk op een generalistische en geïntegreerde benadering van het belastingrecht, overeenkomstig het onderwijsprofiel van de faculteit. Zo worden de algemene uitgangspunten van belastingheffing behandeld in Theorie van het belastingrecht en worden diverse belastingen gezamenlijk behandeld in Directe belastingen I en II. Vanzelfsprekend wordt in dit derde jaar ook gespecialiseerde kennis op onderdelen van het belastingrecht overgedragen. Het verplichte vak Fiscaal Moot Court beoogt het juridisch vakmanschap aan te leren (overeenkomstig onderwijsprofiel faculteit).  

De masteropleiding fiscaal recht heeft tot doel studenten op te leiden tot academisch gevormde fiscaal juristen die niet alleen bekend zijn met de systemen en achtergronden van de geldende fiscale regelgeving, maar die ook algemene leerstukken die van blijvend belang zijn bij de toepassing van het belastingrecht hebben bestudeerd. Daarbij gaat het om leerstukken als uitleg en toetsing van fiscale regelgeving, bestrijding van misbruik in het belastingrecht, fiscaal overgangsbeleid en de verdeling van heffingsrechten tussen staten in een grensoverschrijdende situatie. In deze masteropleiding krijgen studenten de gelegenheid het belastingrecht op een meer diepgaand niveau te beoefenen. De gespecialiseerde kennis op onderdelen van het belastingrecht zal worden vergroot en verdiept (juridisch vakmanschap). Daarbij is het uitdrukkelijk niet de bedoeling om alle uithoeken van het belastingstelsel te bestuderen.
In alle vakken van de bachelor- en masteropleiding wordt, naast het verwerven van kennis, ruimschoots aandacht besteed aan het verwerven van (academische) vaardigheden. Daartoe is een vaardighedentraject ontwikkeld dat is geïntegreerd in alle vakken.  

In 2007 zijn er 17 studenten Master fiscaal recht afgestudeerd. Verder studeerden 23 studenten af in de doctoraalopleiding fiscaal recht (oude stijl).    

2.3 Onderzoek
Het wetenschappelijke onderzoek door de medewerkers van de Afdeling Belastingrecht vindt voor-namelijk plaats in het kader van het Meijers-onderzoeksprogramma grenzen van fiscale soeverei-niteit. Dit programma bestaat uit twee deelprogramma’s. Beide programma’s zijn uitvoerig beschreven op de onderzoeks-website van de faculteit. Ook recente publicaties van de onderzoeksgroep zijn daar opgenomen. De invoering van het onderzoeksprogramma begint hoe langer hoe meer vruchten af te werpen. Er worden steeds meer publicaties verzorgd die naadloos aansluiten bij de onderzoeksvragen, onderzoekers werken bij hun onderzoeksactiviteiten vaker samen en er worden afdelingsbrede discussies gevoerd over onderwerpen binnen het onderzoeksprogramma.  

Een greep uit verschillende gebeurtenissen in 2007.
De afdeling Belastingrecht heeft een convenant afgesloten met de rechtbanken van Haarlem en Den Haag. Onder de vlag van dit convenant hebben diverse groepen studenten fiscaal recht een bezoek gebracht aan deze rechtbanken, hebben rechters van Haarlem en Den Haag opgetreden als rechter tijdens de eindsessie Moort Court en treden enkele studenten op als griffier bij de rechtbank Haarlem. Verder heeft K.M. Braun een minisymposium “Vier vrijheden in belastingrecht” georganiseerd bij de rechtbank Den Haag, waar S.C.W. Douma en F.A. Engelen optraden als spreker. De samenwerking met het Ministerie van Financiën resulteerde in werkbezoeken van studenten aan het ministerie alsmede het symposium ‘Belastingrecht met beleid’, mede georganiseerd door de afdeling Economie, gehouden op 26 juni 2007. Y.E. Gassler organiseerde op 14 september 2007 het symposium ‘De toekomst van de overdrachtsbelasting’. Op 2 november 2007 organiseerden S.C.W. Douma en A.O. Lubbers de bijeenkomst ‘Belastingarresten lezen en analyseren’ en aansluitend de discussiemiddag over de Hoge Raad in belastingzaken. Voor beide bijeenkomsten was de belangstelling groot. Verder is per 1 oktober 2007 de heer J.L.M. Gribnau aangesteld als bijzonder hoogleraar; leerstoel kwaliteit van fiscale regelgeving vanwege het Leids Universiteits Fonds.  

Afdeling Economie

3.1 Algemeen
Op het brede terrein van de toegepaste economie, concentreert de afdeling Economie zich in het bijzonder op de vakgebieden sociaal-economisch beleid, rechtseconomie, fiscale economie en inter­nationaal economische betrekkingen.  

3.2 Onderwijs
De afdeling Economie verzorgt in het tweede jaar van de Bachelor Rechtsgeleerdheid het verplichte vak Economie (7,2 ECTS rechtseconomie) dat ook verplicht is voor de Bachelor Fiscaal Recht. Binnen de Bachelor en Master Fiscaal Recht worden respectievelijk Openbare Financiën voor fiscalisten en Fiscaal-economisch Beleid aangeboden (elk 5 ECTS). Bij deze vakken ligt de nadruk op een analytische benadering, maar ook is er veel aandacht voor de maatschappelijke actualiteit, nationaal en internationaal. 

Voor de faculteit Sociale Wetenschappen wordt een fors pakket dienstverlenend onderwijs verzorgd: het verplichte vak Inleiding economie (5 ECTS) in het eerste jaar Bestuurskunde en Politicologie en het tweedejaarsvak Openbare Financiën (5 ECTS). De afdeling participeert in de Master Bestuurskunde, Campus Haagse Vestiging, Universiteit Leiden. Voor deze opleiding wordt dienstverlenend onderwijs verzorgd, te weten de verplichte vakken Financiën Decentrale Overheden en EU (5 ECTS) en Financieel Management voor de Publieke Sector (5 ECTS). Tevens verzorgt de Afdeling een Pre-masterprogramma Openbare Financiën voor Bestuurskunde (7 ECTS) voor studenten met onafdoende voorkennis.
Op verzoek van de Campus Haagse Vestiging, Universiteit Leiden worden twee inleidende cursussen voor specifieke doelgroepen verzorgd, te weten Inleiding economie voor Politicologie t.b.v. Professionals (5 ECTS) en een Inleiding economie voor Beleidsambtenaren van het Ministerie van Buitenlandse Zaken (5 ECTS).  

In het kader van het studietraject major Rechtsgeleerdheid in combinatie met de minor Economie biedt de afdeling een vakkenpalet aan met een totaal aantal studiepunten van 50, verspreid over drie studiejaren. Achtereenvolgens gaat het om de basiscursus Economie (10 ECTS), Trade and Finance in a Global Economy (5 ECTS), Openbare Financiën (5 ECTS), European Economic Integration (5 ECTS), Rechtseconomie (5 ECTS), Analyse van Sociaal-Economisch Beleid (10 ECTS), Financieel-economisch Management bij de Overheid (5 ECTS), en naar keuze Voortgezette Sociale Zekerheid, Financiën van Decentrale Overheden of Voortgezette Rechts­economie (5 ECTS). Deze vakken worden allen gegeven in de vorm van seminars met veel nadruk op schriftelijke en mondelinge vaardigheden. Na deze bachelorfase kunnen studenten doorstromen naar een van de masteropleidingen rechtsgeleerdheid.
Een nagenoeg vergelijkbaar vakkenpalet van in totaal 50 studiepunten biedt de afdeling aan in samenwerking met de faculteit Sociale Wetenschappen (major Bestuurskunde - minor Economie). Ten opzichte van de minor Economie bij Rechten is er een verschil: in plaats van een gebonden keuzevak wordt in dit programma het verplichte onderdeel Research seminar Financieel Economisch Management van de Overheid aangeboden. Na deze bachelorfase kunnen studenten doorstromen naar de masteropleiding Bestuurskunde.  

De afdeling participeert in de kopopleidingen Fiscaal Recht en in het LLC-onderwijs van de faculteit. Dit laatste met name met internationaal-economische vakken. 

Tot slot verzorgt de afdeling twee keuzevakken: Leer der Sociale Zekerheid (met een verdiepingsmogelijkheid in Voortgezette Sociale Zekerheid) en Voortgezette Rechtseconomie. 

De inhoud van de diverse vakken wordt beschreven op de website Economie (http://www.fiscaaleconomisch.leidenuniv.nl/) en is tevens te raadplegen via Blackboard (de virtuele leeromgeving van de faculteit).


3.3 Onderzoek
Het onderzoek van de afdeling Economie is ondergebracht bij diverse Meijers-programma’s. De afdeling had in 2005 zeven Meijers-fellowships: bij het programma Geschillenbeslechting twee fellows, bij Securing the Rule of Law één fellow, bij Sociale Cohesie en sociaal-economische vraagstukken twee en ook bij Doel­stel­lingen van fiscale regelgeving twee fellows.  

Het onderzoek van de afdeling richt zich thans met name op sociaal-economische vraagstukken, rechtseconomie, fiscale economie en internationaal economische betrekkingen. Zo wordt onder­zoeks­capaciteit ingezet binnen het programma Socia­le cohesie en sociaal-economische verhoudingen - voor een deel overigens extern gefinancierd - om de sociaal-economische ge­volgen van veranderingen in het stelsel   van sociale zekerheid te analyseren. Samen met de afdeling Sociaal Recht worden hervormingen van het stelsel van sociale zekerheid geanalyseerd, in nationaal en internationaal perspectief. In 2005 is een onderzoeksprogramma voorbereid met de titel Hervorming Sociale Zekerheid. Voor dit project heeft de Stichting Instituut Gak een omvangrijke subsidie van ruim 2,6 miljoen euro ter beschikking gesteld. Die subsidie maakt het mogelijk om een onderzoeksteam van circa 6 fte samen te stellen voor de periode 2006-2010 (algemeen projectleider: Goudswaard; projectleider Afdeling Sociaal Recht: Heerma van Voss; projectleider Afdeling Economie: Caminada).
In het kader van Geschillenbeslechting wordt rechtseconomisch onderzoek verricht naar het ontstaan en de afwikkeling van civiel- en bestuursrechtelijke geschillen.   Centraal in de analyse staat de interactie tussen (potentiële) ‘daders’ en ‘slachtoffers’ die zich laten leiden door de verwachte kosten en baten van de verschillende gedragskeuzes die openstaan. Met het onderzoek wordt o.a. beoogd de maatschappelijke betekenis van de rechtspraak te kwantificeren. Ook dit onderzoek wordt ook voor een deel extern gefinancierd.
In het kader van het programma Securing the Rule of Law wordt promotie-onderzoek verricht naar de liberalisering van de gasmarkt in Europees perspectief. Tevens krijgt de economische ontwikkeling van Midden en Oost Europa de nodige aandacht, mede in het kader van de uitbreiding van de EU.
Een deel van de onderzoekscapaciteit van de afdeling wordt aangewend ten behoeve van het deelprogramma Doelstellingen van fiscale regelgeving. Daarbij wordt aandacht besteed aan de analyse van belastinghervorming (vlakke belasting op arbeidsinkomen) en veranderende aangrijpings­punten van belastingheffing als gevolg van verdergaande internationalisering. Vraagt deze tendens om coördinatie en/of harmonisatie van belastingsystemen, of juist niet? Vraagt e-commerce om andere aangrijpingspunten van belastingheffing? Een deel van het onderzoek richt zich op aspecten van een kleinhandelsbelasting (consumptiebelasting). In dit deelprogramma wordt samen­ge­werkt met fiscaal-juristen van de afdeling Belastingrecht. 
Tot slot wordt binnen het onderzoeksprogramma Veiligheid en Recht een promotie-onderzoek verricht naar een effectief en efficiënt handhavingsbeleid, zoals op het terrein van de brandveiligheid in de horeca. 

Afdeling Bedrijfseconomie en Forensische Accountancy

4.1 Algemeen
De afdeling Bedrijfseconomie en Forensische Accountancy beweegt zich zowel wat het onderwijs als het onderzoek betreft op de overgangsgebieden tussen bedrijfseconomie en de diverse specifieke rechtsgeleerde deelgebieden. 

4.2 Onderwijs
De omschrijving van de vakinhoud van deze afdeling heeft een bijzonder karakter, in die zin dat een groot gedeelte van het onderwijs extern wordt gefinancierd (dus niet ten laste van het eerste-geldstroombudget van de faculteit komt) en interdisciplinair van karakter is: niet alleen bedrijfseconomen, maar ook fiscaal- en bedrijfsjuristen zijn aan de afdeling verbonden. De afdeling Bedrijfseconomie bestaat uit drie pijlers: Bedrijfseconomie, Forensische Accountancy en het Centrum voor Bedrijfswetenschappen (CBW). 

Aan de juridische faculteit wordt bedrijfswetenschappelijk onderwijs verzorgd in het tweede jaar van de Bachelor Rechtsgeleerdheid, het verplichte vak Economie (10 ECTS, waarvan 2,8 ECTS bedrijfseconomie), dat ook verplicht is voor de Bachelor Fiscaal Recht en Notarieel Recht. Binnen de Bachelor en Master Fiscaal Recht worden respectievelijk Bedrijfseconomie voor fiscalisten A en B aangeboden (elk 10 ECTS). 

Postdoctoraal onderwijs forensische accountancy wordt gegeven voor de desbetreffende beroepsgroep, ondergebracht binnen het Instituut voor Forensische Accountancy. Deze opleiding wordt geheel gefinancierd uit de derde geldstroom. 

Door het CBW wordt interdisciplinair bedrijfswetenschappelijk onderwijs ontwikkeld en verzorgd voor de meeste faculteiten van de Universiteit Leiden. Onder de activiteiten van het CBW valt ook de opleiding   Recht en Bedrijfswetenschappen aan de juridische faculteit. Ten behoeve van de volgende faculteiten heeft het CBW in 2005 tevens onderwijs verzorgd: Wiskunde en Natuurwetenschappen, Geneeskunde/LUMC, Kunsten en Wijsbegeerte. 

In het kader van de BaMa heeft de opleiding Recht en Bedrijfswetenschappen de vorm van een minor Bedrijfswetenschappen, in combinatie met de major Rechtsgeleerdheid. In dat kader biedt de afdeling een vakkenpalet aan met een totaal aantal ECTS van 45, verspreid over drie studiejaren. Achtereenvolgens gaat het om de cursussen Legal Accounting (5 ECTS), Management Accounting & Control (5 ECTS), Strategisch Marketing Management (10 ECTS), Human Resource Management (5 ECTS), Banking & Finance (10 ECTS) en Accounting & Legal Report Systems (10 ECTS). Na deze bachelorfase kunnen studenten doorstromen naar een van de masteropleidingen rechtsgeleerdheid.


4.3 Onderzoek
De nadruk op onderzoeksgebied ligt bij de bedrijfseconomische pijler en forensische accountancy in relatie tot de verschillende rechtsgebonden terreinen. 
De onderzoeksruimte bij het CBW was tot voor kort beperkt. Vrijwel het gehele onderzoek van de afdeling Bedrijfseconomie was ondergebracht bij het voormalige programma Ondernemerschap en het programma Geschillenbeslechting. In dat kader zijn er niet alleen raakvlakken met het fiscaal-juridische onderzoek, maar ook met dat van andere juridische disciplines. 
Het huidige onderzoek richt zich op het thema ‘waardering’ in de brede zin. Het onderzoek van de afdeling Bedrijfseconomie is ondergebracht bij de Meijers thema’s Geschillenbeslechting, Veiligheid en Recht. In dit verband kunnen twee doorlopende onderzoeksprojecten van de afdeling Bedrijfseconomie en CBW worden genoemd: 'Bedrijven in financiële moeilijkheden' en 'De jaarrekening van de onderneming'. Voorts is het leggen van verbindingen tussen bedrijfseconomische inzichten en diverse rechtsgebieden voor ondernemingen relevant. Daarbij valt met name te denken aan de relatie met civiel en fiscaal recht (financial accounting c.q. wet- en regelgeving op de jaarrekening, fraus legis, fiscale fraudebestrijding, alsmede corporate governance), met burgelijk procesrecht (surseance faillissement), en met strafrecht (forensische accountancy, creative accounting en fraudulent statements). Ook op zichzelf is de analyse en de interpretatie van bedrijfseconomische informatie (cijfermateriaal) van belang voor goed ondernemerschap (corporate governance) of ter ondersteuning van de opsporing van bedrijfseconomische fraude (Forensische accountancy). In het kader van Bedrijven in Financiële Moeilijkheden kan worden vermeld dat het eind 2002 in opdracht van het WODC gestarte onderzoek naar het ‘Buitengerechtelijke Traject Faillissementsrecht’ in het kader van de operatie Marktwerking, Deregulering en Wetgevingskwaliteit van het Ministerie van Justitie is voltooid. Het project heeft eind 2004 geresulteerd in de oplevering van ‘Informele reorganisatie in het perspectief van surseance van betaling, WSNP en faillisement. Promotie van de projectuitvoerder mr. J.A.A. Adriaanse is gerealiseerd in december 2005. 

Overigens ligt het ook in de bedoeling om verder aansluiting te zoeken bij reeds bestaande programma's van Meijers Instituut, met name bij het programma Geschillenbeslechting. Goede aansluitingsmogelijkheden liggen er door op het terrein van de forensische accountancy meer de nadruk te leggen op zaken als 'private en strafrechtelijke afdoening van fraudezaken', 'een spoorboekje voor private opsporing', 'bestrijding van financieel-economische fraude', 'fiscaliteit en witwassen' enz.. Verdere aansluiting met specifieke internationaal gerichte programma`s van belastingrecht is in onderzoek; denk aan de International Financial Reporting Standards.
Op het gebied van bedrijven in financiële moeilijkheden wordt thans onderzoek gedaan naar mogelijkheden voor alternatieve geschilbeslechting (mediation/gedragscodes) in de schaduw van de wet (surseance).

Webredactie Rechtsgeleerdheid
Laatst Gewijzigd: 12-11-2010