Onderzoeksprogramma eLaw

eLaw, het Centrum voor Recht en Digitale Technologie aan de Faculteit der Rechtsgeleerdheid in Leiden, is een multidisciplinair instituut dat een unieke combinatie van kennis samenbrengt op het gebied van de juridische, filosofische en maatschappelijke implicaties van de opkomst en inzet van digitale technologieën. eLaw doet fundamenteel èn toegepast onderzoek naar de juridische, sociale en technische aspecten van de regulering van het internet en andere convergerende digitale technologieën.

De kern van het onderzoek bij eLaw bestaat uit de manier waarop de ‘rule of law’ zich in Westerse samenlevingen ontwikkelt in het licht van de opkomst en verspreiding van diverse digitale technologieën en hoe de rule of law invloed kan hebben op het gebruik en de verspreiding van deze technologieën. Vanwege de complexiteit van het onderzoeksobject zijn de onderzoeksvragen vaak multidisciplinair van karakter en beslaan meerdere juridische gebieden, variërend van privaatrecht tot strafrecht, maar ook bestuursrecht, privacy en gegevensbescherming, telecommunicatierecht, jeugdrecht, intellectuele eigendom (voornamelijk auteursrecht en octrooirecht), mediarecht en aanbestedingsrecht. Vanwege de breedte van het onderwerp overschrijdt het onderzoek de traditionele grenzen en brengt daarmee ideeën uit diverse technische disciplines, media- en communicatiewetenschappen, (techniek)filosofie, criminologie, gedragseconomie, psychologie en vele andere velden bij elkaar. Dit is de reden waarom het onderzoek bij eLaw een multidisciplinair en grensoverschrijdend karakter heeft. Deze multidisciplinariteit komt in de praktijk naar voren door een goede samenwerking met andere wetenschappelijke disciplines binnen de Universiteit Leiden en samenwerkingen met andere universiteiten, en in het bijzonder technische universiteiten. Daarnaast is de academische staf van eLaw afkomstig uit diverse domeinen, zowel uit het bedrijfsleven als uit de verschillende disciplines binnen de academische wereld. Bij eLaw werken niet alleen juristen, maar ook bijvoorbeeld filosofen, criminologen en wiskundigen.

eLaw’s huidige onderzoeksprogramma (2012-2016) is getiteld Good governance and the rule of law, en bestaat uit 5 focusgebieden:

1. Cybersecurity

Nu informatie en communicatietechnologieën en het internet een steeds essentiëler onderdeel van ons dagelijkse leven zijn gaan uitmaken, wordt het ook steeds belangrijker om na te denken over de beveiliging van, en de veiligheid bij de toepassing van deze technologieën. Bij eLaw zijn we geïnteresseerd in de manieren waarop cybersecurity invloed heeft op de relatie tussen overheden en burgers. De nadruk wordt hierbij gelegd op (fundamentele) rechten en vrijheden, de verantwoordelijkheden van overheden, bijvoorbeeld bij de bescherming van kritieke infrastructuren, maar ook de bevoegdheden van de politie of het gebruik van bijzondere opsporingsbevoegdheden komen aan de orde.   

Onderzoekers: Prof. dr. Jaap van den Herik, dr. Bart Schermer, dr. Bibi van den Berg, dr. Bart Custers, Nina van der Knaap LLM en Jan-Jaap Oerlemans LLM.

2. Privacy en identiteit

Met de opkomst van ‘always-online’ technologieën is privacy is één van de meest besproken thema’s. Eindgebruikers delen bewust èn onbewust grote hoeveelheden persoonlijke gegevens als zij het internet gebruiken. Met deze gegevens is het mogelijk om veel informatie over een persoon te achterhalen. Bij eLaw zijn we geïnteresseerd in de juridische aspecten rondom privacy, identiteit en gegevensbescherming, maar ook het bredere perspectief komt aan de orde. De sociologische en filosofische vragen rondom identiteit en identificatie die rijzen vanwege het veranderende privacy landschap worden ook behandeld.  

Onderzoekers: Prof. dr. Simone van der Hof, Prof. dr. Gerrit-Jan Zwenne, dr. Bart Schermer, dr. Bibi van den Berg, Elize de Mul MA en Kun Bei Zhang LLM.

3. Gebruikersgroepen

Als we spreken over de eindgebruikers van het internet of andere technologieën denken we vaak aan één homogene groep gebruikers. Er is echter een grote diversiteit aan eindgebruikers, bijvoorbeeld als we kijken naar leeftijd of demografische achtergrond. Ieder type eindgebruiker heeft andere behoeften en potentiële kwetsbaarheden. Bovendien handelen eindgebruikers op het internet vanuit verschillende rollen of hoedanigheden, bijvoorbeeld als burger of als consument. Het gedrag, de rol en de behoeften van specifieke soorten eindgebruikers zorgen voor heel verschillende vragen en vereisen specifiek onderzoek. Bij eLaw zijn we geïnteresseerd in de juridische en reguleringsvraagstukken die spelen als kinderen, adolescenten of ouderen gebruik maken van het internet. Daarnaast zijn we ook geïnteresseerd in de verschillende rollen van eindgebruikers. Hierbij valt te denken aan de rol van burger (in relatie tot de digitale overheid) of de rol van consument (elektronische handel).  

Onderzoekers: Prof.dr. Simone van der Hof, dr. Tycho de Graaf en dr. Marten Voulon.

4. Openbare aanbesteding

Openbare aanbesteding heeft de laatste jaren steeds meer aandacht van de media gekregen in Nederland, voornamelijk vanwege een aantal mislukte innovatieprojecten bij publieke of semi-publieke organisaties – denk aan grote ICT projecten binnen de nationale overheid, projecten voor het aanleggen van wegen, tunnels, spoorlijnen en de aankoop van hogesnelheidstreinen door de Nationale Spoorwegen. Informatie- en communicatietechnologieën (ICTs) spelen een cruciale rol in zowel de publieke aanbesteding van de projecten, als in de projecten zelf en de aangekochte producten. Bij eLaw doen we onderzoek naar de manieren waarop innovatie een bijdrage kan leveren, of obstakels kan opwerpen, bij publieke aanbestedingstrajecten. We onderzoeken hoe ICT kan worden gebruikt bij de innovatie van publieke aanbesteding en welke rol zij speelt in het succes of de mislukking van zulke trajecten.  

Onderzoekers: Prof.dr. Aernout Schmidt, Franke van der Klaauw LLM, Ramona Apostol LLM, Carl Mair LLM en Martijn Linnartz LLM.

5. Regulering en ICT

De opkomst en verspreiding van digitale technologieën heeft het reguleringslandschap in diverse juridische gebieden fundamenteel veranderd. Te denken valt hierbij aan het telecommunicatierecht, intellectuele eigendomsrecht en het mediarecht. Dit heeft er voor gezorgd dat er fundamentele vragen omtrent de effectiviteit, reikwijdte en het bereik van de traditionele juridische middelen zijn ontstaan. Daarnaast levert de opkomst en verspreiding van deze technologieën nieuwe ideeën en concepten voor regulerings- en juridische mechanismen op. Bij eLaw richten we ons in het onderzoek op het verkrijgen van een breed en fundamenteel begrip van de manieren waarop de ontwikkeling van digitale technologieën invloed heeft op de samenleving en de regulerings- en juridische kaders binnen de samenleving. Het onderzoek in dit gebied richt zich op het ontwikkelen van nieuwe concepten en perspectieven binnen het veranderende reguleringskader in een wereld van digitale en convergerende technologieën, de rol van wet- en regelgeving in zo’n wereld en de beschikbare mechanismen voor wet-, regel- en beleidsmakers om deze ontwikkeling in goede banen te leiden. Het doel is de toepassing en het gebruik van technologieën op zo’n manier dat de ‘rule of law’ wordt gehandhaafd. Onderzoeksthema’s bevatten reguleringstheorieën voor de 21e eeuw, techno-regulering en nudging, interconnectie-regulering, recht vanuit een perspectief van complexe systemen, good governance en internet regulering.

Onderzoekers: Prof.dr. Gerrit-Jan Zwenne, Prof.dr. Gera van Duijvenvoorde, Prof.dr. Serge Gijrath, Prof.dr. Wouter Hins, Prof.dr. Aernout Schmidt, dr. Bart Schermer, dr. Bibi van den Berg en dr. Bart Custers.

Laatst Gewijzigd: 10-04-2014